Rozalie Hirs

Nieuws

2015-07-08

In Memoriam Pam Emmerik (1964-2015)

Pam Emmerik: Different Materie

De fotograaf en schrijver Philip Mechanicus stelde Pam Emmerik aan me voor op een van de befaamde Querido kerst- of zomerborrels. Het zal ergens rond of kort na de eeuwwisseling geweest zijn. Pam, Philip en ik vonden elkaar vanaf dat moment steeds weer, meestal wanneer de borrel al gevorderd was. Wij gingen dan nog even de wereld doornemen, terwijl de andere gasten steeds luidruchtiger werden. Het voelde vertrouwd: Philip en Pam waren een veilige haven, mensen die naast het schrijven nog een andere passie hadden (Pam de beeldende kunst, Philip de fotografie), wat hun kijk op de (schrijvers)wereld iets aangenaam opens gaf. Ze leken iedereen te kennen. Na 2003, toen ik weer permanent in Nederland was komen wonen, zocht ik Pam ook bij haar thuis in de Tweede Egelantiersdwarstraat in Amsterdam op. Ze gaf me haar boek Het wonder werkt cadeau en haar twee andere boeken die bij Querido waren verschenen. We spraken over de relatie tussen schilderen en schrijven, luisteren en lezen, componeren en dichten. Ze bezat een wonderlijke combinatie van enerzijds extreem grote strengheid binnen haar schrijverschap en een briljant denken, en anderzijds een uiterste lichamelijke kwetsbaarheid, een combinatie die mij sympathiek was en die me ontroerde.

Haar leven was vaak bezocht door het noodlot, vanaf een traumatische jeugd tot de nacht dat een van haar eigen schilderijen van de muur losgeraakte en op haar hoofd viel, resulterend in een whiplash, die bovenop de chronische pijn en vermoeidheid kwam die haar toen al teisterden. Toch bezat zij altijd iets lichts en iets androgyns. In juni 2006 was ik weer bij haar op bezoek, vlak voordat zij met haar grote liefde Pjotr van Oorschot, die zij sinds een aantal jaren kende, en die ze, naar zijn eigen zeggen, het leven gered had na het overlijden van zijn lieve vrouw, voor de zomer naar Spanje vertrekken zou. Pam serveerde tortilla op een zelf beschilderd bord, biologische rosé in een antiek glas, zelfgemaakte tapenade en, ik meen, humus, alles met minutieuze aandacht bereid. We aten in de gemeenschappelijke binnentuin van haar huis onder een boom die het licht filterde. De avond was sprookjesachtig mooi.

Die herfst viel Pam al slaapwandelend van de trap en bleef wekenlang in coma. Pjotr en haar moeder zaten dag in dag uit naast haar en praatten met haar in een niet aflatende stroom van aandacht en liefde. En Pam Emmerik kwam bij, stond op uit de dood. Heel langzaam en onder niet aflatende steun van haar moeder en van Pjotr leerde Pam weer lopen en praten en herontdekte ze de beeldende kunst. Haar scheppingskracht kolkte en bruiste, bleek zo groot en allesoverheersend dat Pam op een wonderbaarlijke manier zichzelf opnieuw uitvond. Als beeldend kunstenaar maakte Pam na haar val een enorme vlucht door. De drang tot maken nam nog verder toe na het overlijden van haar geliefde Pjotr in 2012. Haar genialiteit toonde zich steeds meer in de kleuren, flarden tekst, vrije associaties en vormen van haar beeldende composities, tekeningen en schilderijen. In dit werk leek Pam geen onzekerheid te kennen, was zij kunstenaar pur sang. Er spreekt een enorme beeldende vrijheid uit dit werk en een vrijheid om alles te laten zijn zoals het is: pijn, angst, verdriet, kwetsbaarheid, moed, dood, opstand tegen onrecht, politieke verontwaardiging, verwantschap, liefde. Dit werk laat zien wat kunst vermag en wat het maken van kunst met een mens kan doen. Dit werk is een overwinning van het leven op de dood. Des te tragischer dat de kwetsbaarheid van haar lichaam het alsnog vroegtijdig heeft gewonnen. Het is een ongelofelijk gemis dat Pam niet meer onder ons is. En dat we niet meer deelgenoot kunnen zijn van haar verdere ontwikkeling als kunstenaar.

Lieve Pam, ik zal je missen.

Rozalie Hirs
Kleine Cyclades, Griekenland, 8 juli 2015

Pam Emmerik: Liefde moet + zal overwinnen, 2012