Rozalie Hirs

Sacro Monte (1997, cd 1999)

Muziekstuk voor tien instrumenten
Wereldpremiere door Ensemble Antidogma Musica en Raffaele Mascolo (dirigent)
‘Il Suono dei Parchi’, Sacro Monte di Varallo Sesia, Piemonte, Italië, 3 oktober 1997, 21:00

Het stuk werd opgenomen door het Ives Ensemble in 1999
en verscheen als cd-single binnen de Present serie door NMClassics/ Donemus.

, 1997-10
Donemus Publishing
Geschreven in opdracht van Antidogma Musica en La Nuova Arca, Turijn, Italië, ter gelegenheid van Il Suono dei Parchi (artistieke leiding: Enzo Restagno, Louis Andriessen, George Benjamin, Gérard Grisey).

Inhoud

1. Programmatoelichting
2. Technische details
3. Recensies
3.1. Frits van der Waa: Componisten bij de kassa
3.2. Ivo Postma: Hallo noten, wat gaan we doen?
3.3. Emile Wennekes: Present
4. Uitvoeringen

Programmatoelichting

Sacro Monte is geschreven in opdracht van La Nuova Arca, Turijn, voor de concertserie ‘Il Suono dei Parchi’ door Ensemble Antidogma langs zeven natuurparken in Piemonte, Noord-Italië, in het najaar van 1997. Zeven componisten, afkomstig uit Engeland, Italië, Frankrijk en Nederland, schreven ieder een stuk als muzikale reactie op hun verblijf eerder dat jaar in één van deze parken. Het natuurpark dat Rozalie Hirs bezocht was Sacro Monte di Varallo Sesia, een bedevaartsoord bovenop een berg, inclusief een pad met talloze huisjes, bevolkt door levensgrote terracotta beelden.

Het stuk Sacro Monte is een langzaam en contemplatief werk, bedoeld voor uitvoering in de basiliek bovenop de berg. Het ensemble speelt lang aangehouden, ijle akkoorden, afgewisseld met pizzicato’s in de strijkers. Piano, klokkenspel en vibrafoon nemen een centrale positie in met een steeds variërend motief dat wordt gekarakteriseerd door grote intervalsprongen. Halverwege het stuk neemt de viool het initiatief over met een solo, opgebouwd uit snelle, hoge figuren. Alsof je naar een statisch berglandschap zit te staren en er plotseling een verdwaalde fietser voorbij rijdt.

Technische details

instrumentatie
fluit
klarinet
hoorn
slagwerk
piano
viool 1
viool 2
altviool
cello
contrabas

opdracht
Het muziekstuk Sacro Monte is opgedragen aan Yannis Kyriakides.

duur
10′ ca.

Recensies en een interview


Frits van der Waa: Componisten bij de kassa

De topveertig hebben ze er niet mee gehaald, maar de gedacht was goed: geef iedere componist zijn eigen cd-single. Dat is beter dan ze allemaal op één verzamel-cd te vegen.
Ieder een eigen presenteerblaadje – daarmee wil het Centrum Nederlandse Muziek, met de serie Present, het werk van aankomende, nog onbekende componisten onder de aandacht brengen.
Twee jaar geleden lag het eerste kwartetje singles bij de kassa, voor de spotprijs van vijf euro per cd: Arthur Sauer, Huba de Graaff, Vanessa Lann en David Dramm. Het viertal stond toch even mooi in de schijnwerpers, temeer daar het project vergezeld ging van een televisiedocumentaire, waarin de jonge toondichters uitgebreid aan het woord kwamen.
Ook bij de tweede aflevering van Present is deze opzet gevolgd: vier solo-singletjes en één gefilmd groepsportret. Opvallend genoeg ontleende de twee weken geleden uitgezonden documentaire juist weer zijn kracht aan de bundeling: de vier componisten vormden tezamen het beeld van een generatie.
Typerend is dat drie van de vier naast hun serieuzere werk ook de ‘lichte’ muziek beoefenen. Sander Germanus is saxofonist in een jazzband, Rozalie Hirs zingt popliedjes, en de uit Cuba afkomstige Keyla Orozco is toetseniste van een salsa-band. En ook de vierde van het stel, Toek Numan, is geen ivoren-torencomponist. De aanzet voor zijn stuk Burnout was het horen van een nummer van Branford Marsalis.
‘Het leuke is dat het dit keer om écht jonge mensen gaat’, vindt Henk van der Meulen, chef Muziek en Dans van de NPS-televisie. ‘We hebben ons licht opgestoken bij verschillende compositiedocenten, vervolgens allerlei bandjes beluisterd, en daar kwamen deze vier stukken uit. Het was natuurlijk zaak een gevarieerde mix samen te stellen, liefst ook met twee mannelijke en twee vrouwelijke componisten. Maar die rolde er vrij moeiteloos uit. […]
Hoewel de kwaliteit van uitvoering en opname bij alle vier de plaatjes onberispelijk is, heeft Sacro Monte van Rozalie Hirs iets aparts, dankzij de fascinerende uitvoering van het Ives Ensemble. Het is een geheimzinnig stuk, met zijn Feldman-achtige, gewichtsloze weefsel van flageoletten, gonzende metaalklanken en tinkelende, wijd uitgespreide pianotonen. Ondanks het verstilde karakter is de muziek voortdurend in beweging, en is de vermenging van timbres zo subtiel dat het een scherp oor vergt om te horen welke instrumenten er in het spel zijn. Zelfs het hoedje, dat net als de andere drie ontworpen is door studenten van den Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag, weerspiegelt de uitgebalanceerde transparantie van dit werk. Een puntgaaf presentje.

(De Volkskrant Kunst & Cultuur, 9 april 1999)


Ivo Postma: Hallo noten, wat gaan we doen?
Interview met Rozalie Hirs

Hoe ontstaat een muziekstuk? Dat mogen we ons wel eens afvragen nu zalen en kerkgebouwen vervuld zijn van de overbekende en o, zo geliefde klanken van Bachs lijdensverhalen. In het tv-programma Present komen zondagmiddag – terwijl op het andere net de Matthäus wordt uitgezonden – vier jonge componisten aan het woord over hun werk en inspiratiebronnen. Een van hen is Rozalie Hirs, die zegt: ‘Uiteindelijk wil je schoonheid.’

Haar eerste compositieleraar, Diderik Wagenaar, zei het zo: ‘Je hebt een zaal en je hebt een podium dat leeg is. Nu stel je je voor: wat wil ik horen? Wat moet er nu klinken?’
‘In feite zit je wanneer je componeert altijd in de denkbeeldige zaal’, zegt Rozalie Hirs, die na een voltooide studie chemische technologie besloot om compositie te gaan studeren. Rozalie Hirs houdt ervan om het proces van het bedenken en noteren van muziek te beschrijven. De Amerikaanse componist Morton Feldman, wiens muziek ze graag mag horen, heeft ook een heel mooie: ‘Vraag jezelf niet af of dit goed is. Vraag jezelf af: wat hebben we hier?’
Ze heeft ook veel plezier in het volgende beeld: ‘De noten zijn je vrienden. Wanneer je componeert, vraag je: waar willen jullie heen? Wat gaan we doen?’
De noten als aardige kaboutertjes die de componist helpen door ieder op de juiste plaats te gaan staan?
‘Het moeilijke is om het echt te laten gebeuren’, zegt zij. ‘Uiteindelijk wil je schoonheid. En je wilt communiceren. Daarbij houdt je rekening met wat je zelf mooi vindt. Je bent zelf je eerste luisteraar. Het oor beslist. Toch klinkt het resultaat altijd een beetje anders dan je je had voorgesteld. Wat uiteindelijk klinkt hangt ook van de uitvoerenden af natuurlijk Het mooiste is waneer je verrast wordt door de klank van wat je hebt opgeschreven. Dat is heel bijzonder. Alsof het van iemand anders is.’
Rozalie Hirs heeft een aantal werken voor kleinere ensembles geschreven die alle zijn uitgevoerd. Haar tien minuten durende stuk Sacro Monte komt zondagmiddag ter sprake in het televisieprogramma waaraan zij en drie collega’s meewerken. Het is een langzaam stuk waarin piano, vibrafoon en klokkenspel een belangerijke rol spelen. Het voor het eerst uitgevoerd in een bedevaartoord in Piemonte waarnaar het vernoemd is: Sacro Monte di Varallo. Zelf zegt ze over dit stuk: ‘Het wordt door mensen als mysterieus ervaren. Het is qua klank zachtaardiger dan veel hedendaagse muziek. Ik wil graag een ruimte creëren waarin je als luisteraar wilt zijn, een ruimte die duidelijk gedefinieerd is.’
Met andere woorden: Rozalie Hirs confronteert haar publiek niet met schijnbaar onsamenhangende gedachten. Ze deelt zichzelf in bij de generatie componisten die zich losmaakt van de streng volgens van tevoren bedachte reeksen ingedeelde muziek die in de jaren zestig bon ton was.
In het gezin waarin Rozalie opgroeide waren dingen als muziek en boeken lezen heel gewoon. ‘Mijn moeder, mijn broer en ik zongen alle kinderliedjes. Ik was dol op rijmpjes en tekende veel. Ik heb altijd al een eigen wereldje gehad. Bartók was mijn grote liefde. Ik wilde net zulke mooie muziek schrijven als hij en ik wilde dichter worden.’
Toch koos ze toen ze achtttien was niet voor muziek. Ze was zich er zelfs niet van bewust dat je muziek ook kon gaan studeren. Haar vader was ingenieur en ze koos vol overtuiging voor een wetenschappelijke studie.
‘Ik heb een soort liefde voor denken. Denken is leuk. Ik ben eigenlijk heel emotioneel maar heb mijn denken erg ontwikkeld. Dat heeft me een soort balans gegeven. Ik denk dat ik op een intuïtieve manier denk.’
Haar intuïties hebben inmiddels niet alleen tot muziek geleid, maar ook tot de publicatie van een dichtbundel. Volgend jaar gaat Rozalie Hirs met een beurs promoveren aan Columbia University in New York. ‘Promoveren op basis van composities en essays. In Nederland kan dat niet. In Amerika wel.’

(De Gelderlander, 27 maart 1999)


Emile Wennekes: Present
Vijf gulden kosten ze, de vier cd-singles waarmee vier jonge componisten die in Nederland wonen en werken zich presenteren. De Present-cd’s waarvan de hoesjes zijn vormgeggeven door studenten van de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten, Den Haag, gaan vergezeld van een documentaire die de NPS komende vrijdagmiddag tussen 15:30 en 16:30 uitzendt via Nederland 3. In de tweede jaargang van de Present-serie zijn opnieuw vier componisten geselecteerd met elk een sprankelend en persoonlijk geluid, ofschoon de invloed van Stravinsky’s Sacre zich menigmaal sterk doet gelden. […] Rozalie Hirs (1965) tenslotte levert met Sacro Monte een ingetogen compositie vol etherische klanksferen die je in gedachten doet zweven door de weidse ruimte van een gebouw als dat van de Gasunie in Groningen.

(NRC, 27 maart 1999)

 

Uitvoeringen

28 september 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Auditorium del Centro Giovani, Via Goltieri 3, Asti, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
29 september 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Parco Burcina, Bessi, Biella, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
30 september 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Parco Sacro Monte di Orta, Novara, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
2 oktober 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Parco La Mandria, Torino, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
3 oktober 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Basilica Sacro Monte, Parco Sacro Monte di Varallo Sesia, Vercelli, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
4 oktober 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Parco Fluviale del Po e dell’Orba, Alessandria, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
5 oktober 1997, 21:00, Il Suono dei Parchi, Parco Valgrande, Verbano Cusio Ossola, Italië – Antidogma Musica, Raffaele Mascolo (dirigent)
24 april 1999, 20:00, Concert IX, Concerten Tot En Met, Posthoornkerk, Amsterdam – Ensemble Insomnio
20 februari 2000, 20:00, Columbia Composers‘ Concert, Miller Theater, New York, Verenigde Staten – Columbia Composers Ensemble, J.D. Hixson (conductor)
17 januari 2003, 20:30, Holland Amerika Lijn, Lantaren/Venster, Rotterdam – Ives Ensemble
19 januari 2003, 15:00, Holland Amerika Lijn, Theater Romein, Leeuwarden – Ives Ensemble
23 januari 2003, 20:30, Holland Amerika Lijn, De Rode Hoed, Amsterdam – Ives Ensemble
26 januari 2003, 20:30, Holland Amerika Lijn, De Witte Dame, Eindhoven – Ives Ensemble
10 april, 2007, 19:00, Konsertti Aboa Nova III, Sigyn-sali, Turku Music Academy, Finland – Musiikkiakatemia NYTT! Ensemble, Erkki Lahesmaa (dirigent)
9 november 2011, 12:30, November Music, MC De Toonzaal, Den Bosch, Netherlands – F.C. Jongbloed en Arnold Marinissen (artistieke leiding, dirigent)