Rozalie Hirs

Tag archief: dreams of airs

2019/10/20

dreams of airs (2017-18)

Contents

1. Samenvatting
2. Programmatoelichting
3. Interview
4. Technische details
5. Concerten

Samenvatting

dreams of airs (2017-18) is een avondvullende poëzie- en muziekcyclus door Rozalie Hirs gecomponeerd in opdracht van Stichting Iris or Hazel met financiële ondersteuning door het Fonds Podiumkunsten. Het beeldontwerp is door Geert Jan Mulder en Boris Tellegen gemaakt in opdracht van Stichting Iris or Hazel met financiële ondersteuning van het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie. Deuss Music is uitgever van de partituur en bijbehorende elektronische klanken. De duur van de cyclus is ca. 60 minuten.

Rozalie Hirs – muziek (partituur, elektronische klanken) & poëzie
Boris Tellegen, Geert Jan Mulder – beeld, videoinstallatie

Met dank aan Yaddo, MacDowell Colony, en Maison Dora Maar voor de uitnodiging om voor langere periodes als composer-in-residence aan deze instituten te verblijven en werken. Met grote dank aan Johan Reyniers (dramaturgisch advies) and Martín Mayo (amanuensis).

Programmatoelichting

dreams of airs: het verlangen van taal – gesproken woord, binaural beats, hersengolven, spiegelneuronen

De nieuwe cyclus dreams of airs (2017-18) door Rozalie Hirs biedt een unieke luisterervaring, waarin het publiek binnen een lounge-achtige setting wordt meegevoerd door hypnotiserende versnellingen en vertragingen. De combinatie van gesproken woord, muziek en visuals prikkelt tegelijkertijd meerdere zintuigen. Het publiek zit ruimtelijk rondom de muzikanten verspreid om ze deelgenoot te laten worden van het ontstaan van de muziek, de bewegingen en klanken van alle muzikanten. Binnen deze intieme concertsetting hangen twee orthogonaal opgestelde schermen, waarop bewegende digitale sculpturen geprojecteerd worden, ontworpen door beeldend kunstenaar Boris Tellegen in samenwerking met Geert Jan Mulder. Deze voortdurend transformerende, abstracte projecties vormen een beeldende verbinding tussen uitvoerders en publiek en geven zo de tijd en de architectonische ruimte mede vorm.

Iedereen heeft twee oren. Maar weinig mensen kennen echter de fascinerende wereld die schuilgaat achter het luisteren via die twee kanalen. Zo helpt een klein verschil in toonhoogte en timing tussen wat we horen met ons linker- en rechteroor al bij het bepalen van onze positie in de ruimte. Door dit verschil creëren de hersenen de illusie van een puls, die ook wel binaural beating genoemd wordt. In dreams of airs (2017-18) gebruikt componist Hirs deze binaural beating voor het stimuleren van hersengolven die normaliter worden toegeschreven aan toestanden van meditatie, slaap-/ waakpatronen of creatieve processen. De binaural beatings stimuleren zo het algehele gevoel van flow en brengen de luisteraars in het moment. Het publiek zit daarnaast ruimtelijk verspreid. De muzikanten bevinden zich te midden van de luisteraars, die zo gemakkelijk in relatie kunnen treden met de muzikanten en hun fysieke gestes. Dit geschiedt via onwillekeurige imitatie, zoals in de alledaagse communicatie voortdurend gebeurt dankzij de spiegelneuronen in ons brein. Dit verschijnsel, dat we associëren met empathie, versterkt bij de luisteraars het gevoel dat zij muziek en tekst als het ware van binnenuit begrijpen.

Gesproken woord staat aan de basis van de productie dreams of airs (2017-18) door Rozalie Hirs. Al sinds 1991 voert zij haar eigen poëzie uit en in de loop der jaren heeft zij een geheel eigen voordrachtstijl ontwikkeld. Het nieuwe werk betreft een volledige integratie van muziek en poëzie in verschillende verschijningsvormen. De klank, timing en innerlijke melodie van de spreekstem bepalen nu de muzikale inhoud van partituur en alle instrumentale partijen. De instrumenten imiteren de stem op het podium nu eens als schaduwen, zijn dan weer autonoom, in voortdurende dialoog met elkaar en met de stem.

Inhoudelijk kan dreams of airs als een politiek en artistiek manifest voor Europa en de wereld worden beschouwd en sluit hierbij naadloos aan op Hirs’ recente publicatie gestammelte werke (Berlin: kookbooks, 2017), een verzameld dichtwerk in tien talen. Op haar CD Pulsars (Amsterdam: Attacca Productions, 2010) verkende Hirs reeds meertaligheid èn de dialoog tussen een elektronische klankwereld en het gesproken woord binnen meerstemmige composities. In het nieuw werk komen poëzie en muziek voor het eerst volledig geïntegreerd binnen een avondvullend werk van Hirs aan bod. De muzikale grammatica van Hirs staat in constante dialoog met deconstructivistische architectonische beeldtaal van Tellegen en Mulder. Beeldende kunst wordt uit de statische galerie gehaald en gecombineerd met een dynamische live performance voor een publiek dat door zijn of haar aanwezigheid onderdeel wordt van de uitvoering. Het project is zo ook op te vatten als een onderzoek naar de betekenis van de performatieve actie van de VJ in combinatie met moderne klassieke muziek.

Het resultaat is een totaalervaring van ruimte en menselijkheid, van stem versus abstracte klank, via een futuristische droom van een kleurrijke stad die veranderlijk is, eerst uit elkaar valt en zich dan steeds opnieuw samenstelt.

©2017 Rozalie Hirs

Interview

A song it no longer poetry, it is music
Thea Derks

Rozalie Hirs (1965) is multi-talented. She has made a name for herself as a poet and as a composer. For her cycle dreams of airs she wrote the poems as well as the instrumental and electronic music. The cycle is inspired by the physical phenomenon of binaural beating: when your left and right ears are offered two almost identical tones, your brain creates a third (phantom) tone that consists of the difference in frequency between the two. When the frequency differences are small enough, the resulting tone, perceived as a beating, may evoke different moods and states of mind. Dreams of Airs was premiered in November Music, Den Bosch, The Netherlands, in 2018, and will be again performed in TivoliVredenburg, Utrecht, on Sunday 6 January 2019.

Hirs was born in Gouda and studied chemical engineering at the University of Twente and composition at the Royal Conservatoire in The Hague, with, among others, Louis Andriessen. In New York she continued her studies with the French spectralist Tristan Murail at Columbia University. In 2007 she obtained her ‘Doctor of Musical Arts’ title (DMA) with a dissertation on spectral composition techniques and the composition Platonic ID.

She has written six Dutch collections of poems, all published by the Dutch renowned publisher Singeluitgeverijen|Querido, Amsterdam, The Netherlands. She also writes in English and German, and in 2017 her multilingual collection gestammelte werke was published by the German KOOKbooks, Berlin. Her poetry and music are both lyrical and innovative. She often combines traditional instruments with electronic sounds and collaborates with visual artists and graphic designers. Though Hirs regularly performs her own poems, whether or not embedded in music, dreams of airs is her first concert-length poetry and music cycle.

Where does the title come from? What does it mean?

The working title for the cycle was dreams of breathing, because breath, and air for that matter, are at the very basis of our existence and communication, our voice’s uttering of words. Air is also the archaic English word for song or melody, so the title also means ‘dreams of melodies’. For me, this alludes to melodies of speech, including the phrasing of sentences, text, and rhythm. For me, a song is no longer poetry, it has become music because of the composer’s interpretation, shaping his or her reading experience into music. With spoken language one stays closer to the original poetry, and its implied melody of speech. One still hears the inner melody and rhythm of language, which have not yet become singing.

This time you do not read the poems yourself; the voice part is performed by Nora Fischer.

In the past thirty years I have been performing poetry, while gradually developing my own characteristic speech melody. It has taken me years to translate this typical intonation and speech rhythm into a meaningful notation, so my pieces can be performed by others as well, even when I am not around. Interestingly, during the premiere my mother constantly had the feeling that I was on stage myself, meaning that the notation, indeed, had captured some of the essence of my speech melody.

The speech melody, the rhythm and the intonation are all fully composed and notated, aren’t they?

Yes, but because aimed for a natural kind of speech, I didn’t want to force Nora to imitate the exact register of my voice. So I indicated the pitches with crosses; she simply follows the resulting contour – or Gestalt – in tune with the music, yet may transpose it to match the central fundamental pitches characterizing her own voice. The result sounds natural and simple, but at the same time the speech melody is very specific, because its conception of tonality matches the harmonies present, as well as the phrasing, implied by the sentences, and breathing. All pitches are connected to each other through spectral harmonies, whose central gravities are in a constant flux of transformation. The dreaming in the title refers not only to the meditative, contemplative way in which the poems are expressed, but also to their associative, fleeting content and the way they are treated musically.

Some of the poems are in Dutch, and there are also German and English poems?

Yes, I see dreams of airs as a manifesto for Europe, and the world, for expressing oneself in different languages as a first step towards communication. It is humanistic and idealistic, it is about the freedom of the imagination, about inner seeing and hearing from the individual’s perspective. You can reach out to another person by the attempt to speak their language. This includes not only the speech melody and meaning, but also the mere sounds themselves.

The multilingual libretto begins with an emerging day and ends with a kind of apotheosis, a philosophical reflection on love, based on a book by Erasmus. The binaural beatings serve as to induce a continually changing sound space, bringing the listener into several subsequent states of mind. The left and right loudspeakers produce slightly different tones, resulting in highly spatialized sounds. In my piece I use this electronically induced spatial effect as well as concrete beating pulses. In reaction to this, as scientific research has led us to believe, your brain might create its own inner binaural beatings with frequencies related to different states of mind such as meditation, alertness, creativity, dreams, or flow.

The full ensemble plays during three out of seven movements. Furthermore, an instrumental trio, and several movements with solo voice with soundtrack are part of the cycle.

I started the piece from the fifth movement, infinity stairs, a trio with electronic sounds, scored for flute, bass clarinet, electric guitar. In this trio, composed in 2014, the separate parts also may function as solo pieces, and can be played separately. Infinity stairs is the only movement of the cycle in which the voice doesn’t participate, so the listener gets some semantic rest. The trio revolves around ascending and descending lines, just like the infinitely ascending and descending steps in one of the famous etchings of Maurits Escher. I have tried to translate this optical illusion into an auditory illusion, along with large glissandi and the binaural beating effect I mentioned before.

The other movements were shaped around this center piece?

Yes, the cycle opens with spinning languages, evoking daybreak: bird twittering, a flute solo, followed by solo voice. In the second movement, golden vielleicht, the voice performs together with a few other instruments. The third, who put on my shoes, is a tutti movement, a hyper-lyrical journey through nature, as well as an encounter with death; it serves as an ode to life, the imagination, and independence, my Alice in Wonderland so to speak. The fourth movement at present longing, composed for solo voice with soundtrack, is based on a poem about the urgency of longing and physical desire. The tutti movement waves is about a bottle nose dolphin swimming in the sea. The concluding movement here and nowness is an ode to love, in which all instruments blend together with the voice’s urgent speech in a kind of spectral minimalism.

In essence, dreams of airs can be regarded as one big daydream about the imagination, and how language arises, while speaking, feeling-thinking, dreaming.

©2019 Thea Derks, TivoliVredenburg, Utrecht, The Netherlands, 4 January 2019 (this English translation was revised and expanded by the composer on 1 October 2019).
Download [Dutch; PDF] program notes by Thea Derks

Technische details

Opdrachtwerk
dreams of airs (2017-18) is gecomponeerd door Rozalie Hirs in opdracht van Stichting Iris or Hazel, met financiële ondersteuning van het Fonds voor de Podiumkunsten.

instrumentation
voice
flute
Bb clarinet & bass clarinet
percussion
electric guitar
piano
violin
viola
cello

a MIDI pedal for triggering the electronic sounds, to be played by one of the musicians, and laptop

duration
60′ ca.

publisher
Deuss Music

further technical requirements
1.) QLAB software, to be installed on the above mentioned laptop
2.) The ‘dreams of airs’ QLAB sampler, to be obtained through Deuss Music.
3.) Microphone and stand for the voice
4.) Amplifier and mixer in the concert hall
5.) Stereo loudspeakers, to be placed within the ensemble
6.) Optional amplification of the ensemble (i.e. microphones, cables)

Performances

6 January 2019, 20:00, Rozalie Hirs (portrait concert): Dreams of Airs, Avontuurlijke Muziek Series, Tivoli|Vredenburg/ Hertz Hall, Utrecht, The Netherlands – Spectra Ensemble, Filip Rathé (conductor), Nora Fischer (voice)

10 November 2018, 19:00, Rozalie Hirs (portrait concert): Dreams of Airs, November Music, Willem Twee Concertzaal FKA De Toonzaal, Prins Bernhardstraat 4-6, 5211 HE Den Bosch, The Netherlands – Spectra Ensemble, Filip Rathé (conductor), Nora Fischer (voice) – world premiere



Jean Thorel, ein tag, Ard Posthuma, IRCAM, Toon Tellegen, Richard Ayers, Margot Dijkgraaf, Johan de Boose, Poëziecentrum, Godelieve Schrama, Ernestine Stoop, Deuss Music, dreams of airs, Carl de Strycker, Speling, Louis Andriessen, greenroom players, Marco Blaauw, Takao Hyakutome, zingen, Mark Menzies, Marc Reichow, STEIM, Ways of Space, Reinbert de Leeuw, Zaterdagmatinee, DWB, Lyrikline, The Cricket Recovers, Venus, Fedde ten Berge, Cathy Van Eck, Athelas Sinfonietta Copenhagen, Logos, Jaap Blonk, Bert van Herck, Wonderfeel, Nora Fischer, Kunsttempel, Filip Rathé, Edwin Fagel, hochroth Verlag, Spectra Ensemble, mediations, Boris Tellegen, Sounds of Music, Sacro Monte, Geert Jan Mulder, Etienne Siebens, Sonar Quartett, Tijd en Sintel, Kars Persoon, Book of mirrors, Attacca Productions, Marché de la Poésie, Formalist Quartet, Klangforum Wien, Atlantis, Poëziekrant, James Fei, Alain Delmotte, The honeycomb conjecture, parallel world [breathing], Musikfabrik, Keiko Shichijo, Stamboom, Jeroen Dera, Arbre généalogique, Michaël Snitker, parallel world and sea, Festival van Vlaanderen, parallel sea [to the lighthouse], Bridge of Babel, Jan Kuijper, Family Tree, Daniel Cunin, Stichting Huygens Fokker, Infinity Stairs, Piet Gerbrandy, Marieke Franssen, Letterenfonds, Concertgebouworkest, Philip Thomas, Bas Wiegers, Bert Palinckx, Meditations, Holland Festival, article 1 to 3, Amsterdam Sinfonietta, Platonic ID, Jorinde Keesmaat, Dante Boon, Paul Craenen, Bauwien van der Meer, Klankinstallatie, article 4, Johannes Fischer, Klankenbos, Paris, article 0, Van Doesburghuis, article 8, Roseherte, Bozzini Quartet, article 6, Luisterhuis, Curvices, Daniela Seel, Cox & Grusenmeyer, Yvan Vander Sanden, gestammelte werke, Kim Andringa, article 7, Donald Gardner, Arnold Marinissen, Guido Tichelman, Muziekgebouw aan't IJ, KOOKbooks, Casper Schipper, Vlaams Fonds voor de Letteren, gestamelde werken, Geluksbrenger, Zenit, November Music, Joost Baars, Wiek Hijmans, Samuel Vriezen, strijkkwartet, Uitgeverij Vleugels, Fie Schouten, ASKO|Schönberg, verdere bijzonderheden, Fonds Podiumkunsten, Perdu, Machiel Spaan, Donemus Publishing, Uitgeverij Querido